Achter de compositie
‘Er is geen werk dat zoveel ruimte biedt aan verbeelding, vakmanschap en virtuositeit als de Goldbergvariaties van Bach’, vond klaveciniste Wanda Landowska, die ze bijna honderd jaar geleden opnieuw op de klassieke kaart zette.
★★★★★
“Het 21-jarige supertalent, pianist Yunchan Lim verklankt het goede, het schone en het ware. Hoeden af, mensen, een genie.” – NRC
★★★★★
“Gewoonweg wonderbaarlijke Bach” – The Times
“Bach met magie en spontaniteit” – The Guardian
Volgens Bachs eerste biograaf Johann Forkel schreef de componist zijn Goldbergvariaties in opdracht van de Russische diplomaat, graaf Von Keyserlingk, die aan slapeloze nachten leed. Om zijn angstige uren – hij was bang voor de dood – enigszins te verlichten, moest de jonge tiener Johann Gottlieb Goldberg klavecimbel spelen in de aangrenzende kamer. De graaf bestelde voor dat doel vrolijke muziek bij Johann Sebastian Bach, die daarop zijn dertig variaties – ingeklemd tussen twee aria’s – zou hebben geschreven.
Forkels verhaal wordt in twijfel getrokken, omdat sommige kenners denken dat de 14-jarige Goldberg te jong was om zo’n moeilijk werk te spelen en omdat Bach de muziek niet officieel opdroeg aan Keyserlingk. Het eerste argument is vermoedelijk onzin. Goldberg was een groot virtuoos, die moeiteloos van blad speelde, zelfs als de partituur ondersteboven stond.
Zelf zette Bach op het titelblad: ‘Klavieroefening, bestaande uit een aria met verscheidene variaties voor klavecimbel met twee manualen, gecomponeerd voor de liefhebbers ter verstrooiing van hun gemoed door Johann Sebastian Bach.’ De bijnaam Goldbergvariaties dook meer dan honderd jaar na zijn dood op. Lang waren ze vergeten, totdat de klaveciniste Wanda Landowska het werk in de jaren dertig op de plaat zette.
De aria die Bach als basis gebruikte componeerde hij al zo’n twintig jaar eerder, in 1721, in zijn Klavierbüchlein voor Anna Magdalena Bach. Hij hergebruikte zijn muziek vaak.
Door kenners worden de Goldbergvariaties beschouwd als het hoogtepunt in de muziekliteratuur wanneer het gaat om variaties. Ze zijn geen simpel vertoon van virtuositeit zoals bij veel andere componisten, maar vormen een ingenieuze constructie, waarin niet alleen vele technieken maar ook gevoelens en verhaallijnen samenkomen. Er is zelfs plaats voor humor als Bach twee destijds bekende volksliedjes citeert.
En zo zit in deze Goldbergvariaties alles wat Bach tot de vader van de klassieke muziek maakt: hij integreert stijlvormen uit de belangrijke omliggende muzieklanden als Italië en Frankrijk, legt de architectuur van de noten bloot, maar weet ook het hart te raken.
Het is een beetje zoals de eigentijdse componist Mauricio Kagel beweerde: Bach is een soort Mozes van de muziek. ‘Het is mogelijk dat niet alle musici in God geloven’, schreef Kagel, ‘maar in Bach geloven ze allemaal.’
“De Goldbergvariaties hoort bij de meest virtuoze klaviermuziek ooit geschreven. De toepassing van het contrapunt is briljant. Het stuk is een voorbeeld van verheven poëzie, abstracte contemplatie en diep pathos. In 30 variaties, gebouwd op het bescheiden harmonische raamwerk van een eenvoudige, sierlijke aria, transformeert Bach dit beperkte materiaal tot een absoluut meesterwerk, zoals niemand voor of na hem dit kan.” – Víkingur Ólafsson
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Achter de compositie | Chopins Preludes
