Focus
Met zijn diepe, ronde klank vormt de tuba het fundament van het symfonieorkest. Dit imposante instrument zorgt voor kracht en stabiliteit in het orkestgeluid, maar kan ook verrassend wendbaar en expressief klinken wanneer componisten het echt laten spreken.
De tuba is pas relatief laat het symfonieorkest binnengekomen. De tubaïst zit meestal aan de buitenkant van het orkest, naast de trombonisten. Het is het grootste en laagst gestemde instrument binnen de koperfamilie en vormt de sonore basis van het orkestgeluid. De tuba werd in 1835 ontwikkeld en gepatenteerd door Wilhelm Wieprecht en Johann Gottfried Moritz. Zij ontwierpen het instrument als vervanger van de moeilijk te bespelen ophicleïde, die tot dan toe de lage koperstem verzorgde. Ondanks de belangrijke rol die de tuba heeft als fundament in het orkest, is het solorepertoire beperkt. Wel bestaan er verschillende varianten van het instrument, gestemd in F, Es, C of Bes. Elke stemming heeft een eigen klankkarakter en wordt in andere muzikale contexten gebruikt.
In Nederland wordt de Bes-tuba het meest gebruikt in harmonie- en fanfareorkesten. Ook de Es-tuba komt regelmatig voor. In symfonieorkesten kiest men vaak voor de C-tuba, vanwege de klank en flexibiliteit.
Een tuba bestaat uit ongeveer 5,5 meter buis. Dankzij deze lengte kan het instrument zeer lage tonen produceren, die essentieel zijn voor de klankbalans in een groot symfonieorkest. Componisten als Richard Wagner en Richard Strauss maakten dankbaar gebruik van deze diepe klank.
Ook in de jazz komt de tuba voor, vaak in de vorm van de sousafoon, die speciaal is ontworpen om tijdens het marcheren comfortabel gedragen te worden.
Ralph Vaughan Williams | Tubaconcert Ondanks het ‘oompah’ imago van de tuba heeft een aantal componisten concerten geschreven voor het instrument, waar de meest beroemde van Vaughan Williams is. Het Tubaconcert is geschreven voor Philip Catelinet, toentertijd de tubaspeler van het London Symphony Orchestra. Elke tubaist zal je vertellen dat het werk een soort ‘heilige koe’ is.
Paul Hindemith | Sonate voor tuba en piano In deze sonate voor tuba en piano speelt Hindemith met het metrum, met chromatiek, maar vooral ook met het verschil in klankkleur van de beide instrumenten. Het werk is een virtuoos hoogstandje, met name in het laatste deel met zijn hoge ligging.
John Williams | Concert voor tuba en orkest In 1985 componeerde ook filmcomponist John Williams een concert voor dit bijzondere instrument. Een zeer virtuoos eerste deel wordt gevolgd door een filmisch Andante, met een grote rol voor de houtblazers. Het concert wordt afgesloten met een zeer energiek Allegro.
Modest Moessorkski | Schilderijen van een tentoonstelling: Bydlo (orkestratie Maurice Ravel) Hoewel dit geen solowerk voor tuba is, bevat het een van de bekendste tuba-passages uit het orkestrepertoire. In Bydło klinkt een zware, slepende melodie die de logge beweging van een ossenkar verbeeldt. Ravel geeft de tuba hier een uitzonderlijk expressieve en dragende rol, waarmee het instrument zich duidelijk onderscheidt binnen het orkest.
John Fletcher speelde tuba in het Nationaal Jeugdorkest van Groot-Brittannië, voordat hij natuurwetenschappen ging studeren aan de Universiteit van Cambridge. Toen hij in 1964 afstudeerde, werd hij tubaïst in het BBC Symphony Orchestra. Twee jaar later verhuisde hij naar het London Symphony Orchestra en trad hij toe tot het beroemde Philip Jones Brass Ensemble.
Zijn bijdrage aan beide orkesten maakte hem tot een wereldberoemde instrumentalist, die de tuba herdefinieerde als iets dat veel meer is dan een begeleidingsinstrument. Hij stierf op 46-jarige leeftijd na een hersenbloeding.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Focus | ‘Een goede fortepiano is als een Rembrandt’
