Achter de compositie
Chopins Preludes
De 24 preludes van een genie
‘Elke Prelude van Chopin is een klein wonder’, zei pianopedagoog Jan Wijn ooit. De Poolse componist beschreef vierentwintig werelden, die samen een mysterieus heelal vormen.
Kort uitgelegd
Wat maakt de Preludes van Chopin zo speciaal?
- Chopins Preludes op. 28 ontstonden in de periode 1835–1839, grotendeels op Mallorca waar hij verbleef met zijn geliefde George Sand.
- In deze reeks miniaturen weet Chopin een enorme emotionele en muzikale rijkdom te vangen: elk prelude heeft een compleet eigen karakter, van stormachtig en dramatisch tot verstild en bijna fragiel.
- Elk van de 24 preludes is geschreven in een andere toonsoort. Ze vormen samen een cyclus door alle majeur- en mineurtoonsoorten heen, wat het werk een bijzondere samenhang geeft.
- In de stukken hoor je een bijzondere combinatie van eenvoud en intensiteit. Ze klinken spontaan en persoonlijk, als muzikale gedachten of momentopnames en alsof ze ter plekke geïmproviseerd worden.
Luister nu
Uitgebalanceerde en poëtische uitvoering van Rafał Blechacz
Luister nu
Kristalheldere en krachtige uitvoering door Maurizio Pollini
De liefde voor Bach inspireerde Chopin
Het moet een spookachtige ervaring zijn geweest voor de Franse leraar Nicolas Chopin en zijn Poolse vrouw. In het vroegere Saksische Paleis in Warschau, waar zij een woning hadden, ontwaakten ze in het holst van de nacht door pianoklanken. Naar beneden geslopen, zagen ze hun nog maar vijfjarige zoon Frédéric stukken spelen, die hij zijn moeder had horen uitvoeren. Aanvankelijk kreeg hij les van zijn oudere zus, maar zijn aanleg was zo groot, dat de ouders al snel een professionele pianist in de arm moesten nemen. Deze Adalbert Zywny was een groot bewonderaar van Johann Sebastian Bach, een zeldzaamheid in die tijd, en een gelukkig toeval. Want de liefde voor Bach bracht Chopin ertoe om vele jaren later zijn 24 Préludes te schrijven. Zonder twijfel liet Chopin zich daarbij inspireren door het beroemde Wohltemperierte Klavier.
De vrolijke kwajongen werd zwaarmoedig
Hij schreef zijn Preludes rond zijn achtentwintigste, als een jongeman die al een bewogen leven achter de rug had. Tot zijn achttiende was hij een vrolijke kwajongen. Maar tijdens zijn studietijd veranderde zijn karakter: Chopin werd prikkelbaar en zwaarmoedig. Hij liet zich onder meer kwellen door liefdes, die niet werden beantwoord. ‘Ik zou graag de gedachten verdrijven, die mijn vrolijke gemoed vergiftigen, maar op een of andere manier haal ik er ook een soort genot uit’, schreef hij. De Romantische Mens leed graag, de kunstenaar nog meer dan anderen. Chopin was geen uitzondering. Zijn ziekelijke natuur hielp niet mee. Tuberculose sloopte hem al ver voordat hij op 39-jarige leeftijd stierf.
En dan was er ook nog de heimwee naar Polen, dat in opstand kwam tegen de Russen, toen Chopin op zijn negentiende in Wenen verbleef. Hij zou er nooit meer terugkeren. Uiteindelijk belandde hij in Parijs, waar hij ging behoren tot de kunstenaarskringen, die de salons van de rijken opsierden. Een paar ongelukkige liefdes verder ontmoette hij er de romanschrijfster George Sand, met wie hij acht jaar samen zou zijn. Niet lang na hun ontmoeting begon Chopin aan zijn Préludes. Hij voltooide ze in een klooster op Mallorca, waar hij en Sand in de wintermaanden van 1838 en 1839 verbleven, zodat hij kon aansterken. Maar het regende er vrijwel onophoudelijk, waardoor zijn ziekte verergerde. In zijn vijftiende, bijgenaamd Regendruppel, zou hij die eindeloze buien verklanken.
Een mysterieus heelal waarin de luisteraar eindeloos kan dwalen
Binnen de nalatenschap van Chopin nemen de Preludes voor veel pianisten een speciale plek in. Elk ervan vertegenwoordigt een wereld op zich – een karakter, een stemming of verhaal. Maar samen vormen ze ook weer een geheel, een mysterieus heelal, waarin luisteraars en pianisten eindeloos kunnen dwalen, zonder dat zij zich ooit hoeven te vervelen.
De vergelijking met een universum komt niet uit de lucht vallen. In deze stukken gaf Chopin blijk van zijn bewondering voor de Preludes uit Bachs Wohltemperierte Klavier. ‘Bach veroudert nooit’, vond Chopin. ‘De structuur van zijn werk lijkt op die van volmaakt getekende geometrische figuren, waarin alles op zijn plaats valt en geen lijn teveel is.’ In zijn Eerste Prelude bracht Chopin dan ook een duidelijk eerbetoon aan zijn grote voorganger.
Als romanticus voegde Chopin aan de wiskundige wereld van Bach zijn eigen gevoelsleven toe. Zo deed Chopin-biograaf Bernard Szarlitt bij de Tweede – zo sombere – Prélude een dagboekfragment uit de tijd dat Chopin in Stuttgart hoorde over de inname van zijn geliefde Warschau door de Russen. ‘De klokken van Stuttgart hebben zojuist middernacht geslagen’, schreef de componist. ‘Hoeveel doden zou dit ogenblik gebracht hebben? Goede en slechte doden, deugdzame en zondige. Sterven is de beste daad van de mens. Wat zijn slechtste is? De geboorte, omdat dit het tegenovergestelde is van zijn beste daad. Daarom heb ik het recht verbitterd te zijn dat ik ter wereld kwam.’ Donkere gedachten die in de Tweede Prélude voelbaar worden.
De Preludes kennen inktzwarte nachten en zonovergoten dagen
Sommige Preludes zijn van intense duisterheid, maar Chopins heelal kent behalve de nacht ook de zonovergoten dag – het is niet alleen somberheid die de klok slaat. De Vijfde juicht, de Zevende is een ‘lieflijke oase’, de Elfde is het beroemde schilderij La Primavera van Botticelli in muziek. En zo wisselen de stemmingen elkaar af. ‘Chopin heeft in zijn Preludes’, schrijft biograaf Camille Bourniquel, ‘het meest omvattende overzicht gegeven van al zijn vermogens, idealen en verlangens, zonder zichzelf te kijk te zetten of zichzelf te herhalen. Telkens dringt hij door tot de kern van zijn mens-zijn.’
Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
