Componist
George Frideric Handel, kosmopoliet en groot operacomponist
Handel was een meester in veel verschillende genres. In zijn muziek wordt het beste van de Duitse, Italiaanse en Engelse baroktradities verenigd.
Wat je wilt weten over Handel en zijn opera’s en oratoria
Hoeveel opera’s en oratoria heeft Handel geschreven?
Het is nog niet zo lang geleden dat Handels ruim 40 opera’s en zijn bijna 30 oratoria stof lagen te verzamelen in archieven en bibliotheken. Niemand keer ernaar om. De opkomst van de oude muziekbeweging bracht een revolutie teweeg. Die stroming streefde ernaar de stukken uit te voeren zoals ze in de achttiende eeuw gezongen waren, op instrumenten uit die tijd. Daardoor kwam er leven in de muziek en de karakters en het leidde tot een ongekende renaissance van Handels opera’s.
Van welke Handel opera houdt de Italiaanse mezzosopraan Cecilia Bartoli het meest?
Cecilia Bartoli: ‘Handels opera Alcina is van onaardse schoonheid, dat laat zich met niets vergelijken. Het hoogtepunt is Ah! mio cor! – Oh, mijn hart – een dertien minuten lange aria waarin de tovenares haar woede en verdriet bezingt over een verloren liefde. Elk lied in Alcina is een meesterwerk op zich, alsof je op een tentoonstelling loopt met alleen maar schilderijen van Leonardo da Vinci. En Ah! mio cor! is dan natuurlijk de Mona Lisa. Nooit sneden Handels noten dieper in de menselijke ziel. Een man vertelde me eens dat hij deze aria aan zijn geliefde liet horen op de avond van hun eerste ontmoeting. Na een paar minuten luisteren, rolde ze zich op de bank op en begon onbedaarlijk te huilen. Zo’n anekdote zegt veel over de kracht van Handels muziek. Bijna drie eeuwen nadat hij deze noten opschreef, raken ze ons nog diep in het hart.’
Wat wordt er bedoeld met ‘aria’s als een maatpak voor de zangers’?
De van oorsprong Duitse Handel vierde zijn grote successen in Londen, waar hij de Italiaanse opera tot grote hoogten stuwde in de eerste helft van de 18de eeuw. In die tijd waren de zangers de baas, en de componisten hun voetveeg. Zij schreven aria’s als een maatpak voor de stem van hun sterren. Dit tailor made-principe is ook een reden dat zoveel barokopera’s in de vergetelheid raakten. Het ontbrak componisten simpelweg aan een eigen stijl. ‘Maar Handel was van een andere wereld’, zegt de Argentijnse countertenor Franco Fagioli. ‘Hij stemde zijn aria’s af op de sterzangers, maar wist er als kunstenaar nog bovenuit te torenen. Je herkent zijn handtekening meteen.’
‘Ik geloof dat ik de hemel en God voor me heb gezien!’ Over welk van zijn werken verzuchtte Handel dit?
Op de dag dat Handel het tweede deel van zijn Messiah afrondde met het Hallelujah riep hij uit: ‘Ik geloof dat ik de hemel en God voor me heb gezien’. Het visioen zegt iets over de gemoedstoestand van de componist en de overgave waarmee hij zich op zijn kunst werpt. Hij schreef zijn Messiah zonder een daadwerkelijke uitvoering in zijn achterhoofd en daarin onderscheidt het stuk zich van zijn andere werken.
Wat is jouw favoriete uitvoering van de Messiah?
Discussieer mee met andere liefhebbers van klassieke muziek in ons forum.
De Shakespeare van de opera
Hoewel Handel (1685-1759) eeuwenlang vooral bekend was vanwege zijn oratoria en instrumentale werken, werd zijn carrière in feite gedomineerd door opera. Hij ontwikkelde een geheel eigen muzikaal idioom door Italiaanse tradities te vermengen met Duits contrapunt en Franse dansvormen. Het resultaat was een unieke kosmopolitische stijl, die, toen Handel naar Londen vertrok, ook de Engelse muzikale erfenis van onder meer Henry Purcell zou omarmen.
Van Italië via Hannover naar Londen
Zijn eerste muzieklessen volgde Handel bij Carl Zachow, organist van de Mariakerk in zijn geboorteplaats Halle. Nadat hij een jaar lang organist van de kerk in Halle was geweest, vertrok Handel in 1703 naar Hamburg om bij het belangrijkste operahuis van Noord-Duitsland te gaan werken. Hij schreef hier zijn eerste opera’s, Almira en Nero, in 1705. Onenigheid leidde ertoe dat hij zijn werk bij de opera al snel neerlegde.
Handel vertrok in 1706 naar Italië, muzikaal gezien het meest vooraanstaande land in Europa in die tijd. Hij werkte in verschillende provinciesteden, waaronder Florence. Na een jaar arriveerde hij in Rome, waar hij zijn indrukwekkende contrapuntische vaardigheden ten toon spreidde in het Dixit Dominus, zijn oratorium La Resurrezione componeerde en de concerten van Arcangelo Corelli bestudeerde. Hij bezocht Napels en Venetië, waarhij zijn grootste succes van zijn Italiaanse jaren vierde met de opera Agrippina.
In 1710 werd Handel benoemd tot kapelmeester aan het hof van de Hertog van Hannover. Maar hij verwaarloosde zijn taken vrijwel meteen, doordat hij een Londense opdracht aannam om een Italiaanse opera te schrijven. Dit resulteerde in Rinaldo, die in 1711 in première ging. De opera was een doorslaand succes. In 1713 werd hij ontslagen als kapelmeester en hij vertrok naar Londen.
Italiaanse opera’s voor de Londense aristocratie
Ter gelegenheid van de Vrede van Utrecht componeerde Handel in 1713 zijn Te Deum en Jubilate. De muziek van Handel werd regelmatig gebruikt in plaats van die van Henry Purcell, een teken van de prestige die hij genoot in Londen. In 1714 werd zijn voormalige werkgever in Hannover de Koning van Engeland. De Italiaanse opera en het Franse theater bloeide onder de nieuwe Duitse koning. Met de oprichting van de Royal Academy of Music in 1719, een aristocratisch consortium voor de Italiaanse opera in Londen, steeg Handels populariteit naar werkelijk grote hoogte.
Handel componeerde een serie van drie ware meesterwerken: Giulio Cesare (februari 1724), Tamerlano (oktober 1724) en Rodelinda (februari 1725). Hiermee toonde hij zijn superioriteit in karakterisering, dramaturgie en orkestrale kleur. Deze drie opera’s bleken het hoogtepunt in het bestaan van de Royal Academy, die in 1728 werd opgeheven vanwege financiële problemen en een stevige concurrentie van andere operagezelschappen.
Tien jaar later had Handel opnieuw groot succes met twee opera’s met zeer innovatieve dramatische ideeën. In Orlando zit een beroemde waanzinsscène, en in Alcina wordt het eiland waarop de opera zich afspeelt vernietigd. Handel ging zich naast opera ook weer op ander muzikaal vlak begeven. Hij werd weer organist en ging opnieuw oratoria schrijven.
Oratoria
In de late 30-ger jaren maakten zijn oratoria een belangrijk deel uit van het muzikale leven in Londen. Handel benaderde de vorm vanuit het perspectief van een opera. Zijn oratoria werden meestal uitgevoerd in het theater, zij het met minder muzikanten dan zijn opera’s. In deze werken nam hij de ruimte om te experimenteren met het plaatsen van de tekst op de muziek. Soms verschoof hij de natuurlijke accenten in dienst van een betere melodische lijn. Hoewel gebaseerd op religieuze onderwerpen, vonden zijn oratoria vaak hun oorsprong in politieke gebeurtenissen.
Tomatenplanten
Hoewel Handel niet van adellijke afkomst was, bewoog hij zich gemakkelijk in koninklijke en aristocratische kringen. Hij ging om met de grote kunstenaars en denkers van zijn tijd. Maar van zijn privé-leven weten we niet veel. Hij onderhield een levendige correspondentie met Georg Philipp Telemann in Hamburg en wisselde zelfs tomatenplanten met hem uit. Handel bleef ongetrouwd en voor huishoudelijke taken afhankelijk van zijn bedienden vader en zoon Schmidt (later Smith), vooral nadat hij in 1753 blind geworden was.
Invloed
In Handels muziek komen alle muziekstijlen die hij sinds zijn jeugd had leren kennen samen. Hij was bovendien van enorme invloed op Engelse componisten, die zich pas tientallen jaren na Handels dood in 1759 aan zijn invloed wisten te ontworstelen.
Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
