Spotlight
Het spel van de Argentijnse pianiste Martha Argerich bruist van de passie. ‘Ik bezit een jeugdig temperament’, zegt ze, ‘niet in het leven, maar wel achter de piano.’ Ze is een pianiste met een ongelooflijke techniek: razendsnel, loepzuiver en met een enorme controle, zelfs in de moeilijkste passages. Haar spel is intens, altijd meeslepend en muzikaal zeer overtuigend.
Wanneer brak Martha Argerich door als pianiste?
Haar internationale doorbraak kwam na het winnen van het Chopin Concours in Warschau in 1965. Ze was toen 24 en al jaren actief, maar dit was was echt een kantelpunt in haar carrière. Haar spel viel op door de combinatie van virtuositeit en vrijheid. Waar sommige pianisten Chopin heel verfijnd en gecontroleerd spelen, bracht Argerich iets extra’s – een soort rauwe energie en spontaniteit, zonder dat het muzikaal uit de bocht vloog. De jury was unaniem onder de indruk. Ze won niet alleen de eerste prijs, maar ook speciale onderscheidingen voor haar interpretaties van mazurka’s en walsen. Na dit concours ging het snel: ze werd gevraagd door grote orkesten en dirigenten wereldwijd. Tot op de dag van vandaag wordt haar overwinning gezien als een van de meest legendarische in de geschiedenis van het concours.
Waarom zit Martha Argerich zelden alleen op het podium?
Martha Argerich voelt zich duidelijk gelukkiger in samenspel dan alleen op het podium. Hoewel ze als jonge pianiste veel solo recitals gaf, is ze daar later grotendeels mee gestopt. Ze heeft zelf meerdere keren aangegeven dat ze het alleen op het podium zitten als zwaar en eenzaam ervaart. Ze speelt graag kamermuziek of met een orkest. Het past beter bij haar muzikale persoonlijkheid: communiceren, reageren en samen muziek maken in plaats van alleen “in de spotlight” staan.
Heeft Martha Argerich een vaste woonplaats?
Martha Argerich heeft een behoorlijk internationaal leven geleid. Ze werd geboren in Buenos Aires, maar verhuisde al als tiener naar Europa om te gaan studeren. Ze woonde onder andere in Wenen en later vooral in Genève (Zwitserland), waar ze nog altijd regelmatig verblijft. Daarnaast brengt ze ook veel tijd door in Frankrijk, Italië en Japan, waar ze nauwe muzikale banden heeft. Toch heeft ze nooit echt één duidelijke thuisbasis gehad, ze leidt een vrij nomadisch bestaan. Haar leven draait om reizen, concerten en projecten over de hele wereld.
Heeft Martha Argerich kinderen?
Martha Argerich heeft drie dochters. Haar oudste dochter is Lyda Chen-Argerich en werd geboren tijdens haar huwelijk met de Chinese dirigent en componist Robert Chen. Met de Zwitserse componist/dirigent Charles Dutoit heeft ze ook een dochter, journalist en schrijver Annie Dutoit. Met pianist Stephen Kovacevich kreeg ze een derde dochter, filmmaakster en fotograaf Stéphanie Argerich.
Discussieer mee met andere liefhebbers van klassieke muziek in ons forum.
Ze is een musicus tegen wil en dank. ‘Ik hou van de piano, maar niet van het pianist zijn’, verklaart Martha Argerich in een interview van veertig jaar geleden. Het begon allemaal op de kleuterschool. Ze was twee jaar en een vriendje van vijf plaagde haar vaak met de opmerking: ‘Dat kan jij niet.’ En dan deed ze het toch. Op een dag beweerde hij dat ze er niks van zou bakken op de piano. Ze liep meteen naar het instrument en speelde op gehoor en volmaakt de melodie waarop de juf haar leerlingen elke dag vergaste. De school belde Martha’s ouders en de rest is geschiedenis.
Maar wel een geschiedenis met worstelingen. Vanaf die dag moest ze veel studeren. De strenge aanpak thuis leidde tot een haat-liefdeverhouding met de piano. ‘Ze begrepen het niet’, zei ze later. ‘Ik deed verschrikkelijke dingen om maar niet te hoeven spelen. Iemand vertelde me dat je koorts kreeg als je vloeipapier in water legde en daarna in je schoenen propte. Dus ik sloot me op in de badkamer en deed dat. Als we naar een muziekavond gingen, verschool ik me onder de tafel. Daniel Barenboim was daar ook als kind, maar hij vond het heerlijk om op te treden. Ik had er een hekel aan. We troffen elkaar onder de tafel waar ik me verstopte.’
Toch bleef haar talent niet onopgemerkt. Er was ergens ook een verlangen om te musiceren. Ze kon niet(s) anders. Toen ze dertien werd, kregen haar ouders een diplomatieke post in Wenen, zodat zij in staat was om in Europa verder te studeren. Drie jaar en twee gewonnen concoursen verder begon Argerich aan een solo-carrière. Maar ze was er nog niet rijp voor. Een artistieke crisis weerhield haar drie jaar lang van optreden. Ze keerde terug naar de muzikale ‘schoolbanken’ bij twee beroemde pianisten: Arturo Benedetti Michelangeli en Friedrich Gulda.
‘Nu ja’, herinnerde ze zich, ‘in de anderhalf jaar bij Michelangeli heeft hij me vier lessen gegeven. Tegen David Ruben van Steinway zei hij eens: “Ik heb veel voor dat meisje gedaan.” En David was verbaasd: “Maar maestro, ik weet dat zij maar vier lessen van u heeft gekregen.” Waarop Michelangeli antwoordde: “Ja, maar ik heb haar de muziek van de stilte geleerd.” Aan de andere kant was hij gul. We hoefden nooit iets te betalen.’
De eigenzinnige Gulda was de man die haar vormde. Hij liet haar de humor in muziek ontdekken en leerde haar luisteren naar haar eigen spel, hoe moeilijk ze dat ook vond. Haar doorbraak kwam met de winst in het Chopin Concours van 1965. De 24-jarige Argerich blies daar iedereen van de stoel met haar muzikale instinct, haar charisma en haar impulsiviteit. Kranten schreven over ‘de zwarte panter van de piano’.
Ook andere musici raakten in haar ban, zoals de jonge violist Gidon Kremer, met wie ze later zou gaan samenwerken. ‘Toen ik nog in Riga en Moskou woonde, was ik af gefascineerd door de platenhoezen van Martha’, vertelt hij in het boek Spraakmakende musici van Jan de Kruijff. ‘Je zag daarop alleen een stukje van haar neus en een grote haardos. Belangrijker nog was een optreden in Moskou. Dat was in de jaren zestig. Het maakte diepe indruk op me. Vooral haar temperament en haar spontaniteit troffen me.’
De afgelopen halve eeuw kreeg Argerich het publiek aan haar voeten, althans wanneer ze kwam opdagen, want menig concert werd afgezegd. Er was altijd de angst, erkende ze in een gesprek met haar ex-man en pianist Stephen Kovacevich. ‘Ik herinnerde me dat ik op mijn negende een Mozart-concert moest spelen. Ik ging naar het toilet, knielde en zei tegen mezelf: “Als ik een fout maak, zal ik sterven.” Ik heb nooit precies de vinger kunnen leggen op wat mijn probleem is met optreden in het openbaar. Maar ik ben erg verlegen. Bij mijn allereerste concerten als kind rende ik het podium op, speelde mijn noten en sprintte dan weer terug de coulissen in. Je kiest je eigen karakter nu eenmaal niet zelf.’
Die angst heeft ook te maken met de benadering van de muziek, vond Kovacevich.
‘Weet je, Martha, er zijn zestienjarigen die het Derde Pianoconcert van Rachmaninov kunnen spelen. Maar dan is het alsof ze achter een typemachine zitten. Het is buitengewoon, maar als je het stuk met vuur wilt uitvoeren, dan wordt het gevaarlijk. En dat is wat wij doen.’
Dat is inderdaad wat Argerich als pianiste karakteriseert. Als ze komt, dan bewijst ze – om met een Amerikaanse recensent te spreken – ‘dat met de zondeval niet het hele paradijs verloren ging’. De zwarte panter mag nu grijs zijn, maar op zulke momenten laat ze zien en horen dat haar spel nog altijd een hypnotiserende kracht bezit.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Spotlight | Itzhak Perlman
