Componist
Mozart is de meeste populaire componist uit de Klassieke periode. Aan de oppervlakte doet zijn muziek een beroep op de terloopse luisteraar. Maar de levendige, gevatte, ongrijpbare en ambivalente laag daaronder is uniek, krachtig en ontroerend.
In de film Amadeus lijkt het alsof Mozart veel van grappen hield, klopt dat?
Ja, dat klopt. Mozart had een speels en soms ondeugend gevoel voor humor, hij hield van grappen, woordspelletjes en gekkigheid. In brieven aan familie gebruikte hij soms kinderachtige rijmpjes, en maakte hij platte grapjes over poep en plas. Dat klinkt vreemd, maar was in zijn tijd minder ongebruikelijk dan nu. Zijn gevoel voor humor komt ook terug in grappige opera’s, muzikale verrassingen en parodieën zoals Ein musikalischer Spaß.
Hoe kwam het dat Mozart vaak geldproblemen had?
Mozart werkte als freelance componist en pianist en verdiende zijn geld met concerten, lessen en opdrachten. Hij had geen vaste positie aan het hof en miste dus een vast salaris. Bovendien hield hij van een relatief luxe bestaan: van dure kleding, mooie woningen en het Weense sociale leven. Hij gaf dan ook vaak meer uit dan hij verdiende.
Waaraan overleed Mozart en wat heeft zijn Requiem daarmee te maken?
Mozart overleed op 5 december 1791 in Wenen, hij was pas 35 jaar oud. Enkele weken voor zijn dood werd hij ernstig ziek, maar de exacte doodsoorzaak is nooit duidelijk geworden. Het gerucht gaat dat Mozart door Salieri zou zijn vergiftigd, maar hiervoor is nooit bewijs gevonden. Het is in de loop der tijd vooral een sterk verhaal geworden. Ten tijde van zijn dood werkte Mozart voor een onbekend gebleven opdrachtgever aan een Requiem, maar hij stierf voordat hij het werk kon voltooien. Al deze omstandigheden maakten zijn dood tot een mythisch verhaal in de muziekgeschiedenis.
Was de zus van Mozart ook een wonderkind?
De zus van Mozart heette Maria Anna, maar zij werd Nannerl genoemd. Zij was net zo getalenteerd als haar broer en Nannerl en Amadeus hadden een heel hechte band. Hun vader nam hen beiden als kleine kinderen mee op tournee door Europa, en zo hebben ze bij allerlei vorstenhuizen opgetreden. Ook Nederland hebben ze aangedaan. Ze gaven concerten in Den Haag en bezochten Haarlem, waar Mozart onder meer op het orgel van de Grote of St. Bavokerk speelde. Toen ze 17 was moest Nannerl stoppen met optreden. Door de maatschappelijke beperkingen die in de 18e eeuw golden voor vrouwen, kon ze haar carrière niet voortzetten..
Discussieer mee met andere liefhebbers van klassieke muziek in ons forum.
Mozart (1756-1791) is de meest uitgevoerde, gemythologiseerde en geanalyseerde componist aller tijden. Hij blonk uit in zowel opera als abstracte genres als de symfonie en het strijkkwartet. Al op jongere leeftijd was hij een entertainer: de composities uit zijn tienerjaren zijn speels en onbezorgd, maar tonen reeds de rijkdom en subtiliteit van de latere Mozart. In de Romantiek werd zijn oeuvre ofwel bekritiseerd als te mooi en inhoudsloos, ofwel verheerlijkt als een verloren muzikaal paradijs. Tegelijkertijd leeft het beeld van Mozart als een demonisch gedreven, tragische figuur.
Mozart groeide op in een muzikaal gezin en ontpopte zich als wonderkind. Al als kleuter componeerde hij voor klavecimbel en tijdens zijn Europese tournees werd hij geprezen om zijn bijna goddelijke talent. Hij beschikte op deze jonge leeftijd reeds over de verheven stijl die gebruikelijk was in de kerkmuziek, en in 1768 werd zijn Missa Solemnis dan ook uitgevoerd aan het Weense hof. Twee jaar later bewees hij met de opera Mitridate dat hij als 14-jarige componist ook deze stijl meester was.
Terug in Salzburg vond Mozart zijn functie aan het hof van de aartsbisschop steeds minder inspirerend. Hij produceerde symfonieën, vijf prachtige vioolconcerten, en een reeks korte missen. In januari 1777 schreef hij een baanbrekend meesterwerk: het Pianoconcert Nr. 9 in Es, K271. In dit werk vond Mozart voor het eerst de mix van virtuositeit, levendige karakterisering en structuur die aan al zijn grootste concerten ten grondslag ligt.
Tegen deze tijd was Mozart wanhopig op zoek naar een ontsnapping uit zijn leven in Salzburg. In de herfst ondernam hij een lange reis naar Mannheim en Parijs. Onderweg ontmoette hij zijn exuberante 19-jarige nicht, Maria Anna Thekla. Ze deelde zijn absurde gevoel voor humor, en het klikte meteen. Maar al snel ging zijn genegenheid uit naar de 16-jarige sopraan Aloysia Weber. Zij wees hem echter af. Vier jaar later, in Wenen, zou hij met haar jongere zuster Constanze trouwen.
In Parijs slaagde Mozart er niet in om een vaste baan te vinden, dus keerde hij in 1779 met tegenzin terug naar Salzburg naar een leven van hoforganist. De ervaringen tijdens zijn reizen had hem een diepgaander musicus gemaakt. Hij componeerde een aantal meesterwerken, waaronder de Sinfonia Concertante voor viool en altviool, waarin je de donkere melancholie van de altviool en de rijke orkestrale structuur die Mozart in Mannheim had gehoord terughoort.
De verlossing kwam in de vorm van een opdracht uit München voor een grote opera. Het resultaat, Idomeneo, ging in 1781 in première en is Mozarts eerste echte meesterwerk voor het theater. In mei van datzelfde jaar trad Mozart uit dienst van aartsbisschop Colloredo.
Gedurende een aantal jaren leidde Mozart een succesvol leven in Wenen. Hij gaf pianolessen, zijn werken werden gepubliceerd en hij profileerde zichzelf als componist-uitvoerder in abonnementsconcerten. Hiervoor schreef hij een glorieuze reeks pianoconcerten. Ook kamermuziek en opera stonden centraal in deze Weense jaren. De strijkkwartetten die in 1785 gepubliceerd werden en opgedragen zijn aan zijn vriend Joseph Haydn, zijn magnifiek.
De opera Die Entführung aus dem Serail, die zich afspeelt in een Turkse harem, was het populairste succes van Mozart. Deze werd gevolgd door drie samenwerkingen met librettist Lorenzo da Ponte: Le Nozze di Figaro, Don Giovanni en Così fan tutte. In deze werken werd het fenomeen komische opera naar een nieuw niveau getild. In de ware geest van de Verlichting vormen vergeving en verzoening de kern. De soms egocentrische en absurde personages in de verhalen worden gehumaniseerd door de schoonheid van hun muziek.
De première van Don Giovanni in oktober 1787 in Praag was een groots succes, maar de jaren die volgden waren moeilijk. Hoewel Mozart nooit echte armoede kende, waren de inkomsten uit concerten en commissies onregelmatig en hij begon boven zijn stand te leven. Het was niet alleen dat zijn populariteit afnam, in 1788-1789 had het Weense concertleven ernstig te lijden onder de kostbare oorlog van Oostenrijk met de Ottomaanse Turken. Ook werd de financiële situatie van Mozart verslechterd door een gokverslaving.
1791, zijn laatste jaar, was echter een van de meest productieve en winstgevende van zijn leven. Hij kreeg grote opdrachten voor twee opera’s, La Clemenza di Tito en Die Zauberflöte, en een Requiem. En de toekomst, door een aanbod uit Londen om opera’s te componeren, zag er zelfs nog beter uit. De voortijdige dood van Mozart, waarschijnlijk door reumatische koorts en/of nierfalen, was de aanleiding tot het ontstaan van talloze mythen en halve waarheden. Het onvoltooide Requiem, geschreven in opdracht van een anonieme graaf die het wilde laten doorgaan voor zijn eigen compositie, was een voedingsbodem voor de verhitte verbeelding van de Romantiek.
Voor zover we dat kunnen weten was Mozart qua karakter een complexe, rusteloze man. Zijn frivole zinnelijkheid ging samen met een sterk idealisme, zijn onverantwoordelijkheid met gewiekst zakelijk inzicht, zijn ontuchtigheid met melancholische introspectie. Aan de oppervlakte doet zijn muziek een beroep op de terloopse luisteraar. Maar de levendige, gevatte, ongrijpbare en ambivalente laag daaronder is uniek, krachtig en ontroerend.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Frédéric Chopin, virtuoos pianist en invloedrijk componist
