Componist
Tegenwoordig kent vrijwel iedereen Antonio Vivaldi’s Vier Jaargetijden. Maar ook rond het jaar 1700 klonken zijn concerten, sonates, cantates en opera’s van Venetië tot Wenen. Zelfs Johann Sebastian Bach liet zich inspireren door Vivaldi’s meeslepende muziek.
Wat is het beroemdste werk dat Vivaldi heeft geschreven?
De Vier Jaargetijden, of Le Quattro Stagioni, is het werk van Vivaldi dat nog altijd het meest uitgevoerd wordt en heel geliefd is bij het grote publiek. Het is een reeks van vier concerten voor viool, strijkers en basso continuo, die elk uit drie delen bestaan. Elk concert is gebaseerd op een gedicht en beeldt een jaargetijde uit. In de Lente hoor je de vogels en de murmelende beekjes, in de Zomer de bliksem en de hagel tijdens een zomerstorm. In de Herfst hoor je de jachthonden blaffen en in de Winter het ijs kraken. Het is heel beeldende muziek!
Waarom wordt Antonio Vivaldi ook wel de Rode Priester genoemd?
In de tijd dat Vivaldi opgroeide – hij leefde in Venetië van 1678 tot 1741 – was het niet ongewoon dat je als jongen de ambitie had om geestelijke te worden. Ook bij de kleine Antonio was dit het geval. Op zijn vijftiende begon hij met de opleiding en tien jaar later werd hij tot priester gewijd. Zijn felrode haren gaven hem zijn bijnaam de Rode Priester (il Prete Rosso). Helaas moest hij door zijn slechte gezondheid zijn taken als priester een jaar later alweer neerleggen. Maar componist bleef hij gelukkig!
Wat hebben Vivaldi en James Bond met elkaar te maken?
Het is oneindig zwelgen in melancholie met het Cum Dederit uit de cantate Nisi dominus, voor solostem, viool, viola d’amore en continuo. Het meeslepende werk, dat bezingt dat een mens zonder de zegen van God geestloos en onvruchtbaar blijft, werd bij een breed publiek onsterfelijk door de 007-film Spectre. Daarin is het een met de spanning meekruipende opmaat voor het om zeep helpen van twee schurken en een karakteristieke Bond-vrijage met de vrouw van een van de boeven. Vivaldi moest eens weten…
Schreef Vivaldi ook muziek voor cello?
Vivaldi had een voorliefde voor de cello. Dit instrument is als solist regelmatig terug te vinden in zijn composities. Vermoedelijk had hij zelf een viola da spalla, een klein type cello die je tussen de borst en schouder vasthoudt en horizontaal bespeelt. Hij componeerde naast een voorraad cellosonates maar liefst zevenentwintig celloconcerten en een dubbelconcert voor cello en viool. En zelfs – een unicum in zijn oeuvre – ook een concert voor twee cello’s: dubbel genieten dus!
Discussieer mee met andere liefhebbers van klassieke muziek op ons forum.
De invloed van Vivaldi (1678-1741) op de ontwikkeling van de barokmuziek is immens geweest. Hij heeft de aanzet gegeven tot allerlei veranderingen in de kerkmuziek, in de opera en in de concertmuziek. Het belangrijkste was zijn bijdrage aan de ontwikkeling van de muziek voor strijkers.
Hij introduceerde een reeks van nieuwe stijlen en technieken voor strijkinstrumenten en gaf vorm aan een van de belangrijkste nieuwe genres: het concerto. Vivaldi’s concerto werd een model voor zijn tijdgenoten en de vorm werd al snel een van de belangrijkste in het Europa van de achttiende eeuw.
Luister naar de playlist met Bachs bewerkingen voor orgel van Vivaldi’s vioolconcerten.
Na zijn dood werden de werken van Vivaldi nauwelijks nog gespeeld. Pas toen er na ongeveer een eeuw een opleving was in de interesse voor de muziek van Bach, kwam ook de muziek van Vivaldi weer in de belangstelling te staan. Musicologen kwamen namelijk bij de voorbereiding van een volledige uitgave van Bachs werk, de transcripties van tien concerti van Vivaldi tegen.
Vivaldi speelde vanaf jonge leeftijd viool, waarschijnlijk had hij les van zijn vader. Hij kreeg een religieuze opleiding en werd tot priester gewijd in 1703. In hetzelfde jaar werd hij benoemd bij het Ospedale della Pietà, een Venetiaans klooster voor verweesde en onwettig geboren meisjes. Hij gaf er vioollessen, organiseerde kerkdiensten met muziek, componeerde en gaf concerten. Zijn belangrijkste oratorium uit die tijd is Juditha triumphans.
In het tweede decennium van de 18e eeuw werd opera een steeds belangrijker onderdeel in het oeuvre van Vivaldi. Zijn eerste opera Ottone in villa ging in première in Vicenza in 1713.
Vanaf 1720 was Rome zijn belangrijkste basis. Hij reisde naar Wenen en Praag in een poging om zijn opera’s daar op het podium te krijgen. Hij hoopte componist aan het keizerlijk hof in Wenen worden, maar de dood van keizer Karel VI in 1740 gooide roet in het eten.
Vivaldi stierf een jaar later in armoede. Onder de werken die hij naliet, zijn de circa 500 concerti het belangrijkste. Ongeveer de helft hiervan zijn voor solo-viool en strijkers. De solo-instrumenten waarvoor hij componeerde zijn onder andere fagot, cello, hobo, fluit, viola d’amore, blokfluit, trompet en mandoline.
De concertos van Vivaldi hebben een opmerkelijke verscheidenheid in structuur en de orkestratie ervan is heel origineel. De basisvorm is een werk met drie delen, waarbij twee snelle delen een langzaam middendeel in een verwante toonsoort omlijsten. Deze vernieuwingen in de vorm van zijn concertos maken Vivaldi een van de belangrijkste componisten van de late barok.
De beeldende muzikale taferelen zoals die voorkomen in bijvoorbeeld de concerti van Le quattro stagioni (De Vier Jaargetijden) en La Caccia (De Jacht) lopen vooruit op 19e-eeuwse ontwikkelingen. Net als Vivaldi’s ongewone combinaties van instrumenten, het gebruik van chromatiek en van speciale effecten zoals scordatura (het omstemmen van een van de snaren van de viool naar een andere toon).
Van de ongeveer veertig opera’s die Vivaldi componeerde, zijn er slechts eenentwintig bewaard gebleven. Veel daarvan zijn bovendien onvolledig. Vivaldi’s opera’s behoren tot de weinige uit die periode waarin solo-instrumenten gebruikt worden in aria’s. In zijn religieuze muziek klinken regelmatig invloeden uit de opera en andere seculiere muziek door. De meeste van zijn cantates zijn gecomponeerd voor een solist (sopraan of alt) met continuo (begeleiding van clavecimbel of luit met cello, fagot en/of bas). Daarnaast componeerde hij religieuze koorwerken als het Gloria en het Magnificat.
Wanneer Vivaldi Nisi dominus, de geestelijke cantate voor solostem, viool, viola d’amore en continuo schreef is niet precies bekend. Ook niet voor wie hij het schreef. Deze cantate over Psalm 126 bevat de briljante aria Cum dederit. Het meeslepende werk bezingt dat een mens zonder de zegen van God geestloos en onvruchtbaar blijft. In de video wordt de solopartij niet gezongen, maar gespeeld door celliste Harriet Krijgh.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Wolfgang Amadeus Mozart, wonderkind en man van uitersten
