Top 10
Quatre-mains
Prachtige pianoduetten voor vier handen
Met vier handen op één klavier muziek maken is een hele opgave. Het gaat dan ook niet altijd goed. Maar als de twee pianisten succesvol versmelten, ontstaan ware pareltjes.
Een intieme aangelegenheid
Quatre-mains-spel vraagt veel van de pianisten. Handen, voeten, vingers, lichamen en soms zelfs ego’s zitten dicht op elkaar. Dit leidt vaak tot fysieke ongemakken, vooral wanneer ongecontroleerde, gepassioneerde bewegingen de overhand nemen. Maar ook muzikaal vraagt quatre-mains-spel veel beheersing van de musici. De balans tussen beide handparen is nauwkeurig, net als het gebruik van het pianopedaal. Bij verkeerde verhoudingen verzandt prachtige muziek al snel in een onduidelijke brei aan klanken.
Om een worsteling op het klavier te voorkomen, moeten beide pianisten dan ook zeer goed op elkaar zijn ingespeeld, zowel letterlijk als figuurlijk – het is een intieme aangelegenheid. Daarom kwam quatre-mains vroeger ook goed van pas bij het vinden van een geschikte partner. De aankomende bruid en bruidegom leerden elkaar beter kennen tijdens een muzikaal gesprek achter het klavier. Met een beetje geluk raakten de handen elkaar per ongeluk, waarna de blikken kruisten en de vonk hopelijk oversprong. Het is duidelijk dat met de juiste muziek en musici quatre-mains een prachtige synergie kan opleveren. Een top 10.
1. Debussy
Petite Suite
Debussy staat bekend als een van de grote muzikale vernieuwers. Toch schreef hij ook toegankelijkere muziek. De Petite Suite is een mooi voorbeeld. Waarschijnlijk componeerde Debussy het stuk voor amateurs, waardoor het muzikaal en instrumentaal niet te moeilijk is. Het bevat lichte melodieën die prettig in het oor liggen. Beide pianisten komen evenveel aan het woord. Debussy baseerde de suite deels op gedichten van Paul Verlaine en beeldt deze duidelijk uit. In En bateau horen we het water bijvoorbeeld door de piano golven. Gegarandeerd speelplezier.
2. Beethoven
Acht Variaties op een Thema van Graaf Von Waldstein
Als mecenaat van Beethoven was graaf von Waldstein een belangrijke figuur in Beethovens leven. Wellicht als dank, of uit pure vriendschap, wijdde de componist twee aanzienlijke stukken aan deze adellijke figuur. Allereerst is daar natuurlijk de befaamde “Waldstein”-sonate. Minder bekend echter zijn de Acht Variaties op een Thema van graaf von Waldstein. Net zoals J.S. Bach dat deed in zijn Musikalisches Opfer met muziek van koning Frederik de Grote, nam ook Beethoven een adellijke melodie als basis voor zijn stuk. Het resultaat is een speelse en vurige uitwerking van een wat statisch thema.
Onze luistertips
3. Ravel
Ma Mère l’Oye
Hoewel we Ma Mère l’Oye meestal in het grote symfonieorkest tegenkomen, heeft het werk een veel kleinere oorsprong. Ravel schreef het stuk voor de twee kinderen van een bevriend stel, zodat ze samen achter de piano muziek konden maken. De suite is helemaal op maat gemaakt voor de kinderen. Ravel verklankte vijf verhalen uit de sprookjesbundel van de fictieve Moeder de Gans, zodat het stuk in hun belevingswereld paste. Daarnaast is Ma Mère l’Oye simpel en gemakkelijk te spelen, maar het klinkt nooit kinderlijk. Ieder deeltje, hoe eenvoudig ook, klinkt als een echt pianostuk voor grote mensen.
4. Schubert
Fantasie in f-klein
Net als veel andere werken van Schubert is de Fantasie in f-klein pas na zijn dood gepubliceerd. Dat gebeurde vrij snel; Schubert schreef het stuk in zijn laatste levensjaar, 1828. Hij droeg het op aan zijn geliefde leerlinge gravin Karoline Esterhazy, met wie hij tijdens de lessen vaak achter het klavier had gezeten. Het verhaal gaat dat ze een liefdesrelatie hadden, maar ook dit gerucht is, net als Schuberts homoseksualiteit, nooit bewezen. Wat de precieze relatie tussen docent en leerlinge ook was, het stuk getuigt in ieder geval van een goede vriendschap. Geen moeilijke en virtuoze passages, maar intiem, gemoedelijk samenspel kenmerkt de Fantasie.
5. Fauré
Dolly Suite
Roddels zijn van alle tijden en komen ook in de klassieke muziek regelmatig voor. Een van die roddels draait rond Gabriel Fauré. De componist had een amoureuze verhouding met Emma Bardac. Hij droeg zijn Dolly Suite op aan haar dochter Hélène Bardac, liefkozend “Dolly” genoemd. Sommige boze tongen beweren of vermoeden dat Fauré de vader van Dolly was. Waarom anders deze daad van liefde? Echt solide bewijs is er niet, dus de roddel houdt stand. Net als Ravels’ Ma Mere l’Oye zijn de zes korte stukjes uit de suite geheel op het kind gericht. Het zijn goed te spelen werkjes die een fantasiewereld openen voor jong en oud.
6. Mozart
Sonate voor Pianoduet in D-groot
Bijna iedereen kent het beroemde portret van Mozart en zijn zus Nannerl. De twee zitten achter het klavier onder het toeziend oog van hun vader. Hun overleden moeder kijkt vanuit een schilderij vredig neer op de familie. Wolfgang en Nannerl Mozart zaten niet zomaar voor het portret achter het klavier; broer en zus traden regelmatig samen op met het instrument. De Sonate voor Pianoduet in D-groot was speciaal voor dat soort concerten geschreven. Mozart componeerde de sonate rond zijn tournee en verblijf in Italië. Dat is te horen. Het stuk heeft veel weg van een Italiaanse symfonie met vloeiende melodieën en een helder vraag-en-antwoordspel.
Onze luistertips
7. Poulenc
Sonate voor Vier Handen
Nog een roddel. Volgens sommigen was de Sonate voor Vier Handen voor Poulenc een manier om dichter bij een van zijn lieftallige studentes te komen. Waar of niet, die intimiteit was van korte duur. De Sonate voor Vier Handen is een heel kort werkje. De piano in het stuk doet soms denken aan een agressief percussie-instrument, maar is op andere momenten weer een lieflijk dier. De sonate is zo een mix van de harde slagklanken van Bartók en Stravinsky en de zwevende, speelse pasjes van Satie.
8. Brahms
Hongaarse Dansen
Brahms Hongaarse Dansen zijn enorm populair. Dat is nu zo, maar ook vroeger waren deze eenentwintig stukken voor quatre mains een favoriet, niet alleen onder het publiek. Diverse componisten lieten zich beïnvloeden door de Hongaarse Dansen. Dvorák orkestreerde bijvoorbeeld enkele delen en schreef daarnaast zelf de Slavische Dansen. Brahms’ Dansen waren geïnspireerd op melodieën van het Hongaarse platteland. Hoewel het in de mode was om zulke ‘exotische’ muziek in serieuze composities te verwerken, nam Brahms de melodieën zeer serieus. De componist gaf de werken opzettelijk geen opusnummers, omdat hij ze als arrangementen zag.
9. Bizet
Jeux d’Enfants
De titel van Bizets Jeux d’Enfants is duidelijk. Deze twaalf kleine stukjes, ook wel miniatuurtjes genoemd, gaan ieder over spelende kinderen. De muziek bevat namen als De Bal, De Schommel en andere kinderspelletjes uit Bizets tijd. Hoewel het stuk over kinderen gaat, is het, zoals bij Ravel en Fauré, niet specifiek bedoeld voor kinderhanden: Bizets noten zijn daarvoor net te moeilijk. Later bewerkte Bizet zijn Jeux d’Enfants voor symfonie-orkest, waarop de beroemde choreograaf Balanchine weer een ballet maakte.
10. Say
Night
In Night van de Turkse componist Fazıl Say heeft de quatre-mains-bezetting een diepe betekenis. Het stuk gaat over een stukgelopen liefde, en de beide pianisten vormen een scheidend stel. De geliefden worstelen op het klavier. Kibbelend hoor je ze ruziën en de verwijten vliegen in het rond. Deze fatale nacht betekent het einde van de relatie. Het pianoduo Arthur en Lucas Jussen, geen brekend stel maar broers, liet het stuk speciaal voor hen componeren. Ook maakten ze samen met Floor Eimers en Nathan Brhane van het Nationaal Ballet een clip die door Carli Hermès werd geregisseerd.
Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
