Achter de compositie
De Matthäus-Passion is voor vrijwel iedere luisteraar een diepgaande ervaring. ‘Bach was een fantastisch schilder en architect, de Michelangelo van de muziek. In de Matthäus bereikt hij in alle opzichten zijn artistieke top’, vindt dirigent Ton Koopman.
★★★★★
“Zoveel perfectie: het heeft bijna iets tempelachtig ongenaakbaars. Maar wat een schoonheid.” – NRC
★★★★★
The Monteverdi Choir
English Baroque Soloists
Op veel muziekliefhebbers maakt de kennismaking met de Matthäus-Passion van Johann Sebastian Bach een onuitwisbare indruk. Elk detail rond die gebeurtenis lijkt in het geheugen gebeiteld. In het boek Zijn bliksem, zijn donder over de Matthäus beschrijft journalist Martin van Amerongen die maagdelijke ervaring.
‘De eerste keer beluisterde ik het werk op zondagmiddag 18 maart 1962, zonder van God of gebod iets af te weten. Het geschiedde – ik weet het nog precies – in het Concertgebouw, derde rij, Grote Zaal, rechts van het gangpad. Verpletterd zat ik in de parterre. Waarlijk, hier sprak Onze-Lieve-Heer in hoogst eigen persoon, in het Duits.’
Zo’n belevenis was Bachs meesterwerk ook voor Irene Straatsburg, manager in de gezondheidszorg en voormalig alt in het koor KCOV Excelsior, dat de Matthäus jaarlijks tweemaal ten gehore brengt in datzelfde Amsterdamse Concertgebouw. ‘Het is nu zo’n twee decennia geleden’, zegt ze. ‘Ik was eind twintig en niet opgevoed met Bach. Mijn vriend en ik waren na een verblijf in Berlijn teruggekeerd in Amsterdam en via mijn roeivereniging kreeg ik toevallig twee kaarten van mensen die waren verhinderd. In die tijd koesterde ik een sterk verlangen om iets met muziek te doen, maar ik wist niet wat.
Die avond fietsten we samen naar het Concertgebouw. We waren aan de late kant en ontdekten onderweg dat onze kaartjes nog thuis lagen. Na een race tegen de klok renden we net op tijd de zaal in.
Onze stoelen bevonden zich op het balkon aan de zuidzijde. Ik hijgde nog na van de trap die ik met twee treden tegelijk was opgestormd. Mijn lijf trilde van de adrenaline en de spanning. We zaten nog niet of de muziek begon.
Ik begrijp nu nog niet wat er precies gebeurde, maar vanaf het moment dat de eerste klanken me overspoelden, begon ik te huilen. Zoiets moois en indringends had ik nog nooit meegemaakt, alsof ik thuiskwam na een lange zoektocht. Nog tijdens het concert besloot ik dat ik dit werk wilde leren zingen, bij dit koor. De volgende dag belde ik Excelsior en na twee audities kon ik beginnen.’
Dirigent Ton Koopman kent Bachs belangrijkste Passie al meer dan een halve eeuw; het werk loopt als een rode draad door zijn leven en loopbaan. Als zesjarig katholiek kind in het protestante Zwolle voerde de beheerster van de muziekbibliotheek hem de mysterieuze wereld van de Matthäus binnen, een landschap dat nog altijd niet alle geheimen aan hem onthuld heeft.
‘Dat moet je zingen’, zei de bibliothecaresse tegen de kleine jongenssopraan. Koopmans vader belde voor de zekerheid eerst met de pastoor of hij zijn zoon mocht laten meedoen aan zo’n door en door calvinistische traditie. ‘Gelukkig deed de pastoor daar niet moeilijk over. Het was een overrompelende ervaring met een groot orkest en een massaal koor.
Sind Blitze, sind Donner, het geweld van klanken dat uit al die stemmen kwam, overdonderde me. Als jongenskoor zongen we alleen voor de pauze. Het was een flinke opdracht om al die koorknapen stil te houden, er werd behoorlijk geklierd. Maar enkelen van ons koor, onder wie ik, mochten in de zijbanken de rest van de Matthäus meemaken. Dat heb ik nooit vergeten. Niet alleen vanwege die luide koorpassages, maar ook door de manier waarop het verstilde Erbarme dich het lichaam binnendringt , door de aderen ruist om tenslotte het hart te bereiken. Bach was een fantastisch schilder en architect, de Michelangelo van de muziek. In de Matthäus bereikt hij in alle opzichten zijn artistieke top.’
Zonder twijfel de bekendste aria uit de Matthäus Passion is Erbarme dich. Eindeloos vaak opgenomen, maar de indringende tekst en melodie vervelen nooit. In ons collectief geheugen zit de uitvoering van de Georgische violiste Lisa Batiashvili tijdens het Prinsengrachtconcert van 2014. Zij droeg het stuk op aan de slachtoffers van de MH17-ramp, die een maand eerder plaatsvond.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Achter de compositie | Beethovens Mondscheinsonate
