Componist

Franz Schubert, groot liedcomponist

Liszt noemde hem ‘de meest poëtische componist ooit’. Franz Schubert is misschien wel de meest typische componist van de vroeg-Romantische periode. Tijdens zijn veel te korte leven, dat zich voornamelijk in Wenen afspeelde, schreef Schubert werken voor bijna alle genres en bracht hij ‘het lied’ tot ongekende hoogte. Na zijn dood op 31-jarige leeftijd werd hij een soort mythische figuur: een financieel arme, maar emotioneel rijke bohemien. Het echte verhaal was helaas niet zo rooskleurig.

Luister terwijl je leest

Veelgestelde vragen over Schubert

Wat zijn Schubertiades?

De ietwat verlegen Schubert voelde zich comfortabel genoeg om zijn creatieve ideeën te delen met een hechte, kleine kring mensen om hem heen, voornamelijk collega-componisten en -musici. Tijdens deze bijeenkomsten werden ook gedichten voorgedragen en werd er soms uitbundig gedanst en gefeest, ook door andere aanwezigen. Deze bijeenkomsten vonden vaak plaats bij deelnemers thuis, maar soms ook in een Weens koffiehuis. Ze werden “Schubertiades” genoemd en ontvingen vaak hooggewaardeerde figuren uit de kunstwereld. Soms waren er wel honderd aanwezigen.

Was Schubert fan van Mozart?

Ja! Schubert maakte er geen geheim van dat hij Mozart geweldig vond. Zo schreef hij dat de “onsterfelijke Mozart ontelbare indrukken van een mooier, beter leven in onze ziel heeft gegrift.” Onder andere Mozarts 40e symfonie en zijn opera Die Zauberflöte fascineerden en inspireerden hem. In veel van Schuberts composities, bijvoorbeeld zijn Vijfde symfonie, hoor je dan ook Mozartiaanse invloeden terug.

Was Schubert depressief?

In de laatste jaren van zijn leven zag Schubert het leven inderdaad somber in. Zo’n zes jaar voor zijn dood liep hij syfilis op, wat in die tijd vrijwel gelijkstond aan een doodvonnis. Hij ging snel achteruit en schreef aan een vriend dat hij elke avond, wanneer hij naar bed ging, hoopte niet meer wakker te worden. De ziekte beïnvloedde zijn stemming enorm, en dit werkte ook door in zijn brieven en composities. Die doen soms vrij duister aan.

Waarom werd Schubert pas na zijn dood echt beroemd?

Schuberts muziek werd tijdens zijn leven vooral gewaardeerd door vrienden en lokale bewonderaars, maar succes bij het grote publiek bleef uit. Hij was geen beroemde uitvoerder of dirigent, waardoor hij minder bekend was dan sommige tijdgenoten. Bovendien werd een groot deel van zijn werk pas na zijn dood op 31-jarige leeftijd uitgegeven en verspreid. Schubert had namelijk geen sterk professioneel netwerk, waardoor uitgevers terughoudend waren om zijn muziek op grote schaal te publiceren en te verspreiden.

Wat is jouw favoriete werk van Schubert?

Discussieer mee met andere liefhebbers van klassieke muziek in ons forum.

Ga naar het forum →

Onopgemerkt

Tijdens zijn leven stond Franz Schubert (1797-1828) voornamelijk bekend om zijn liederen, zijn meerstemmige gezangen en zijn korte pianostukjes. Het was pas lang na zijn dood dat Robert Schumann in 1839 Schuberts Symfonie in C-groot ontdekte. Nog veel later, rond 1860, werden ook zijn andere symfonieën en zijn kamermuziek ontdekt door het grote publiek.
Uit Schuberts Forellenkwintet, zijn Octet, zijn Piano Trio in Bes en de liedcyclus Winterreise, blijkt dat het leven van de componist zeker niet een en al vreugde was.

Octet D.803

Onze luistertips

Lucas & Arthur Jussen | Schubert | Impromptus & Fantasie

Luister of koop het album

Andrè Schuen, Daniel Heide| Schubert | Winterreise

Luister of koop het album

olafsson-opus109-beethoven-bach-schubert

Víkingur Olafsson | Opus 109

Luister of koop het album

Krystian Zimerman | Schubert | Pianosonates D 959 & D 960

Luister het album

Eigenwijs talent

Al op jonge leeftijd was Schubert zich bewust van zijn muzikale talenten. Aanvankelijk kreeg hij pianoles van zijn oudere broer Ignaz, maar al snel bleek Schubert beter dan zijn docent. Vol zelfvertrouwen liet de jonge Franz zijn broer weten dat hij geen pianolessen meer nodig had en verder zijn eigen weg ging volgen.

In het koor van de Sint Stefan kathedraal, waar Schubert uiteraard de stersopraan was, maakte hij kennis met de muziek van Haydn, Mozart en Beethoven. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat hij als tiener, en later ook als componist, zijn strijkkwartetten, symfonieën en missen schreef in de stijl van deze grote meesters. Vooral Haydns Schöpfung, Mozarts Zauberflöte en Beethovens Tweede en Zevende Symfonie waren voor de componist favoriet. De passie ging zelfs zo ver dat Schubert met zijn Vijfde Symfonie een hommage bracht aan Mozart. Dit werk voelt daarom nog erg 18-eeuws aan. Voor zijn liederen geldt dit echter volstrekt niet.

Top 10 | De bekendste werken van Schubert | Luister nu

Luister de volledige top 10

Het lied zonder grenzen

In het instrumentale genre was Schubert zich bewust van alle geldende tradities. In zijn liederen had hij echter geen last van oude conventies. Met de nieuwe Duitse poëzie van dichters als Goethe en de technische verbeteringen van de pianoforte kon Schubert zijn gang gaan. Zo creëerde hij met de zetting van Goethes Gretchen am Spinnrade, Schubert was 17, een gepassioneerd liefdesverhaal, voortgestuwd door een eeuwig doordraaiend spinnewiel.

Schubert was zeer productief. Alleen al in 1815 en 1816 schreef hij 250 liederen, waaronder het bekende Erlkönig en Heidenröslein. In 1817 ontmoette Schubert de bariton Johann Michael Vogl. Meteen was Schubert weg van diens persoonlijkheid. En Vogl was ook weg van Schubert, al bleef de zanger kritisch: ‘Je hebt iets … maar je bent nog niet komisch genoeg, nog geen echte charlatan.’

Drama

Zoals ook met Mozart het geval is, blijkt de mythe van Schuberts armoede hardnekkig stand te houden. Hoewel de componist nooit veel geld had, geen vaste posities bekleedde en vaak de hulp van zijn vrienden nodig had, begon Schubert het rond 1820 financieel toch beter te krijgen. Hij was zelfs in gesprek met meerdere uitgevers die zijn werk graag wilden uitbrengen. Maar Schubert begreep dat echte roem alleen te bereiken was via de opera. Bariton Johann Vogl hielp hem en zorgde dat Schubert in 1818 een opdracht kreeg om Die Zwillingsbrüder te componeren. De komende jaren zou opera Schuberts leven domineren.

Maar zoals Vogl al had ontdekt, miste Schubert het theatrale gevoel. Hij had geen talent voor drama. De totale mislukking van Schuberts opera Fierrabras was de druppel en liet de componist gedesillusioneerd achter. Tot overmaat van ramp bleek hij ook nog eens syfilis te hebben. Zijn brieven en composities werden daarna steeds duisterder. Het lied en het strijkkwartet Der Tod und das Mädchen zijn daarvan een treffend voorbeeld. Toch waren er ook perioden van optimisme. In 1825 maakte Schubert met Vogl een tocht door de bergen, wat leidde tot het ontstaan van zijn Negende Symfonie in C-groot, een lyrisch werk gedreven door Beethoviaanse energie.

Op de rand van de nacht

Hoewel Schuberts eerste liederencyclus Die schöne Müllerin al vrij duister van aard was, waren zijn vrienden geschokt toen zij de Winterreise (1827) hoorde. Schuberts eerdere pastorale levendigheid had plaatsgemaakt voor een koude, winterse en statische stijl. Met een bijna krankzinnige intensiteit verkent de componist waanbeelden en nihilisme – niet voor niets noemde hij de Winterreise zelf ‘verschrikkelijke liederen’. Tegelijkertijd schreef hij echter ook het meer opgewekte Piano Trio in Bes. Was Schubert dan toch niet depressief?

Pianotrio in Bes

Hoe Schubert zich ook gevoeld moet hebben, zijn laatste levensjaar, 1828, was een creatief hoogtepunt in zijn leven. Zijn laatste drie Pianosonates, zijn Fantasie voor pianoduet en zijn strijkkwartet in C-groot stammen allemaal uit dit jaar. Toen hij uiteindelijk stierf kwam er op zijn grafsteen: ‘De kunst van muziek heeft niet alleen een belangrijk bezit verloren, maar ook een prachtige toekomst’.

Maakt Schuberts 'donkere' muziek hem sterker als componist?

Ja, absoluut - 0%

0% (0 stemmen)

Soms, niet altijd - 0%

0% (0 stemmen)

Nee, het wordt te zwaar - 0%

0% (0 stemmen)

Ik luister liever naar zijn lichte werk - 100%

100% (1 stem)

Deel je gedachten op het forum

Onze luistertips

Bekijk ook eens

FOCUS

Focus | Wat doet een dirigent eigenlijk?

Lees meer

TOP 10

Top 20 | Legendarische pianisten

Lees meer

TOP 10

Top 10 | Quatre-mains

Lees meer

Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek

Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.

Schrijf je hier in voor onze maandelijkse nieuwsbrief.

"*" geeft vereiste velden aan

Franz Schubert, groot liedcomponist

Veelgestelde vragen over Schubert

Wat is jouw favoriete werk van Schubert?

Onopgemerkt

Onze luistertips

Eigenwijs talent

Het lied zonder grenzen

Drama

Op de rand van de nacht

Maakt Schuberts 'donkere' muziek hem sterker als componist?

Onze luistertips

Bekijk ook eens

Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek

Ontvang maandelijks onze nieuwsbrief

Ontvang onze maandelijkse nieuwsbrief