Spotlight
De Japanse pianist Nobuyuki Tsujii kan niet zien, maar dat belet hem niet om voor verbluffende en razend virtuoze muziekmomenten te zorgen. Hij speelt het liefste romantisch en laat-romantisch repertoire. Componisten als Chopin, Rachmaninov, Liszt en Beethoven nemen een belangrijke plaats in zijn oeuvre in.
Wie is Nobuyuki Tsujii?
Nobuyuki Tsujii (1988), vaak “Nobu” genoemd, is een Japanse pianist die wereldwijd bewondering oogst vanwege zijn uitzonderlijke muzikaliteit en indrukwekkende techniek. Hij werd blind geboren door microftalmie, maar ontwikkelde al op jonge leeftijd een opmerkelijk gehoor en muzikaal geheugen. Zijn internationale doorbraak kwam in 2009, toen hij mede-winnaar werd van de prestigieuze Van Cliburn International Piano Competition. Sindsdien treedt hij op met grote orkesten en dirigenten over de hele wereld.
Wat kenmerkt zijn pianospel?
Zijn spel wordt vaak omschreven als lyrisch, warm en emotioneel direct. Tsujii combineert een indrukwekkende techniek met een natuurlijke muzikaliteit die nooit geforceerd klinkt. Vooral in romantisch repertoire zoals Chopin, Rachmaninov en Liszt komt zijn stijl goed tot zijn recht. Critici prijzen vaak zijn eerlijkheid en spontaniteit: zijn interpretaties voelen instinctief en oprecht, zonder overdreven intellectualisme of effectbejag.
Componeert Nobuyuki Tsujii ook zelf muziek?
Ja, Tsujii componeert ook eigen muziek. Zijn composities zijn meestal melodisch, toegankelijk en sterk sfeergeoriënteerd. Ze sluiten vaak aan bij de lyrische kant van zijn pianospel en hebben soms een bijna filmisch karakter. In Japan zijn zijn eigen werken behoorlijk populair geworden. Zijn composities laten zien dat hij niet alleen een uitzonderlijk uitvoerder is, maar ook een creatieve muzikale persoonlijkheid met een eigen stem.
Virtuoze pianoconcerten van Schumann, Grieg of Rachmaninov instuderen met alleen je oren als gids door de wirwar van noten: het is bijna niet voor te stellen. Maar voor de Japanse pianist Nobuyuki Tsujii (1988), die blind werd geboren, is het de normaalste zaak van de wereld. Hoe dóét hij het toch: al die notenwatervallen, vervlochten stemmen en helse sprongen over de toetsen? Het is de vraag die op ieders lippen ligt, en die Tsujii in ieder interview geduldig beantwoordt: maat voor maat, stem voor stem, beetje bij beetje. En alles op gehoor.
Tsuji werd in 1988 geboren in een familie die verder niet bijzonder muzikaal was. Zijn moeder werkte als freelancer bij de radio, zijn vader was gynaecoloog. Wel speelden zijn beide ouders allebei een beetje piano en hield zijn moeder erg van zingen. Het besef dat haar oudste zoon blind was, sloeg Tsuji’s ouders aanvankelijk uit het lood. Het was de muziek die weer hoop bracht. In het boek Nobu cantabile! blikt zijn moeder terug op die ingrijpende eerste jaren.
‘Op een dag hield Nobuyuki het ritme met zijn hele lichaam bij: schop-schop-schop, zijn voeten precies op de maat van de muziek. Eerst dacht ik dat het toeval was, maar al snel zag ik dat hij heel bewust luisterde. Bovendien merkte ik dat zijn reactie op hetzelfde muziekstuk veranderde, afhankelijk van wie het speelde. Mijn man zei: “Dat kan toch niet, zo’n jong kind kan dat onmogelijk horen.” Maar nadat ik zijn reacties keer op keer had geobserveerd, besefte ik dat het geen toeval was. “Misschien heeft dit kind wel muzikaal talent!” Voor ons ging er een sprankje hoop schijnen. Terugkijkend denk ik dat juist dat moment van inzicht beslissend is geweest voor de ontplooiing van Nobuyuki’s talent.’
Die ontplooiing van Tsujii’s talent kwam er. Toen hij nog maar zeven jaar was, won hij de All Japan Music Competition voor blinde leerlingen. Drie jaar later maakte hij zijn debuut met een professioneel orkest in Osaka en op zijn zeventiende bereikte hij de halve finale van het wereldberoemde Chopin Concours in Warschau. Tsujii verscheen op het wereldtoneel nadat hij in 2009 gedeeld goud won op het het prestigieuze Van Cliburn concours in de Verenigde Staten.
Zijn spel heeft een ‘helende kracht’, zei Harvey Van Cliburn (1934-2013), de pianolegende naar wie het concours vernoemd werd. Op zijn beurt was Van Cliburn voor Tsujii een groot voorbeeld: ‘Hij zei eens tegen me: “Word een pianist die mensen die nog nooit naar klassieke muziek hebben geluisterd, naar je concerten kan lokken.” Die woorden draag ik altijd bij me.’
Muziek instuderen doet Tsujii volledig op gehoor. En braille dan? Er bestaat immers ook bladmuziek in die vorm. Maar dat gebruikt Tsujii niet meer. ‘Ik heb geprobeerd muziek te leren via braille, maar dat kost veel tijd en er is maar een beperkt repertoire beschikbaar,’ legt hij uit in een interview met Gramophone. ‘Daarom kwam mijn docent — bij wie ik al op zeer jonge leeftijd studeerde — op het idee om korte fragmenten op cassettebandjes in te spelen, zodat ik kon luisteren en de muziek op gehoor kon oppikken. Zo leer ik het grootste deel van mijn repertoire.’
Tegenwoordig werkt Tsujii samen met een andere pianist, die de muziek maat voor maat laat horen. Dat vraagt om intensieve samenwerking: ‘We brengen veel tijd samen door, maar dat proces verbindt me met de muziek. Zo leer ik elk detail kennen.’
Tsujii’s nieuwste wapenfeit is dat hij in 2024 als eerste Japanse pianist ooit werd getekend bij het platenlabel Deutsche Grammophon. ‘Ik heb sinds mijn kindertijd zoveel cd’s van Deutsche Grammophon beluisterd. Het is echt ongelooflijk, surrealistisch, dat ik nu mag opnemen voor een label dat zo’n rijke geschiedenis en zoveel betekenis voor me heeft,’ zei Tsujii daarover.
Op zijn debuutalbum speelde hij Beethovens beroemde Hammerklaviersonate. Op zijn nieuwste album staan behalve Tsujii’s lijfstuk Rachmaninovs Derde pianoconcert ook pianotranscripties van werken van Rachmaninov en zijn twee belangrijkste voorgangers, Tsjaikovski en Rimsky-Korsakov. ‘Pianotranscripties zijn fascinerend, omdat de arrangeurs meestal uitstekende pianisten zijn. Zij weten precies wat nodig is om het maximale uit de piano te halen. Het is altijd een plezier om deze stukken te spelen.’
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijgt je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnames van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
In gesprek met | Yuja Wang
